Bir vaxtlar sözün bir çəkisi, sükutun bir mənası vardı. Əli bəy Hüseynzadələrin, Əhməd bəy Ağaoğluların “Füyuzat” və “Həyat” səhifələrində hər kəlməni zərgər dəqiqliyi ilə seçdiyi dövrlər vardı. Hər cümlənin arxasında millətin taleyini və Şərqin minillik irfanını axtardığı o dövrlərdən bu günə nə qaldı? İndi faydalı və ya faydasız informasiyaların bizi əsir aldığı, ekranların ruhumuzu işğal etdiyi rəqəmsal bir xaosdayıq. Lakin bu bolluq bizi zənginləşdirmir, əksinə, həqiqi hikmətin səsini boğur, təfəkkürümüzü səthiləşdirir.
Müasir insan informasiya okeanında üzür, lakin bir damla həqiqətə təşnədir. Biz “bildiklərimizin” çoxluğunda deyil, anladıqlarımızın azlığında boğuluruq. Sosial şəbəkələrin sürətli və səthi axını bizi dərindən düşünməkdən, mətni sətiraltı oxumaqdan və ən əsası, “mən”imizlə baş-başa qalıb mühakimə yürütməkdən uzaqlaşdırıb. Hər kəsin danışdığı, hər kəsin “mütəxəssis” kəsildiyi, amma heç kimin bir-birini dinləmədiyi bu dövrdə söz artıq ruhun ifadəsi deyil, sadəcə alqoritmlərin yemidir. Biz daha hikmət dalınca getmirik, sadəcə “xəbərdar” oluruq. Lakin unutmaq olmaz ki, məlumat dimağı doldurur, hikmət isə ruhu tərbiyə edir. Arasındakı fərq uçurum kimidir: məlumat faktların yığınıdırsa, hikmət o faktlardan məna çıxarmaq sənətidir.
Bu gün qarşılaşdığımız ən böyük təhlükə “intellektual kirlilikdir”. Məlumatın bu qədər əlçatan olması, təəssüf ki, savadsızlığın yeni bir formasını doğurub: “hər şeyi bildiyini zənn edən cəhalət”. Bir neçə saniyəlik videolar və ya qısa yazılarla dünyanı dərk etdiyini düşünən kütlələr, əslində, həqiqətin sadəcə kölgəsini görürlər. Platonun mağarasındakı kölgələr bu gün rəqəmsal piksellərə çevrilib. Biz sanki hər şeydən bir az bilirik, amma heç nəyi tam dərk etmirik. Bu səthilik, demək olar ki, bütün sahələrə: mədəniyyətə, mənəviyyata, ədəbiyyata, siyasətə və s. sirayət edir. Bir zamanlar aydınlarımızın mürəkkəbi ilə yazılan milli məfkurə manifestləri, bu gün sosial medianın “layk” yarışında boğulan sönük cümlələrlə əvəzlənib.
“Füyuzat” jurnalı vaxtilə bizə müasirləşməyi bir hədəf kimi göstərmişdi, amma bu hədəf kökdən qopmağı yox, əksinə, o kökü müasir texnologiyanın imkanları ilə daha da gücləndirməyi nəzərdə tuturdu. Bu günün rəqəmsal dünyasında müasirləşmək hər qarşımıza çıxan informasiyanı kor-koranə udmaq deyil, onu təfəkkür süzgəcindən keçirib mahiyyəti dərk etməkdir. Bizə lazımdır ki, sözün itmiş nüfuzu geri qaytarılsın. Publisistikanın vəzifəsi artıq sadəcə xəbər vermək deyil, o xəbərin içindəki “niyə”ni və “necə”ni tapmaqdır.
Sözün çəkisini qaytarmaq, sükutun hikmətini dərk etmək zamanıdır. Əgər oxuduğumuz bir yazı bizi sarsıtmırsa, daxili dünyamızda bir qapını açmırsa və bizi özümüzlə mübahisəyə sövq etmirsə, deməli, biz sadəcə zamanımızı informasiya kirliliyinə qurban veririk. Gəlin unutmayaq ki, kütləvi gurultunun olduğu yerdə həqiqət həmişə pıçıltı ilə danışır və o pıçıltını eşitmək üçün intellektual bir sükuta ehtiyacımız var.
