Bu gün “Füyuzat” jurnalının mərhum baş redaktoru Teymur Əhmədovun anım günüdür. Bununla bağlı onun “Didərgin” imzası ilə yazdığı “İnsanlıq hələ ölməyib” yazısını sizinlə paylaşır, Teymur Əhmədovu sevgi və hörmətlə yad edirik!
Gülxar atasını itirəndə yeddinci sinifdə oxuyurdu. Anası Sənəm evdar qadın idi. Dayısı Murad Gülxarı Səhiyyə Nazirliyində liftçi vəzifəsinə düzəltmişdi. Gülxar axşam orta məktəbini bitirdikdən sonra Ali Pedaqoji İnstituta daxil oldu. Tələbə təqaüdü, həm də bir növbə liftçi maaşı alırdı.
Aylar bir-birini əvəz etdi və bir gün Səhiyyə Nazirliyinin əməkdaşı Fərid adlı bir gənc Gülxara könül verdi. Amma bacısını Gülxarın fikrini öyrənmək üçün göndərəndə “Mən anamı tək buraxıb ərə gedə bilmərəm” cavabını almışdı.
Sevgisində israr edən Fərid bir gün işdən çıxanda Gülxarı evlərinə kimi yola saldı, sözarası ona dedi: “Mən yeddi yaşında olanda anam xəstələnib dünyasını dəyişdi. Atam evlənmədi, bacımı və məni boya-başa çatdırdı. İndi bacım həkimdi, ailə qurub. Əgər biz evlənsək, sənin anan mənim anam olar, bir yerdə yaşayarıq”.
Qəlbindən süzülüb gələn səmimi duyğunu Fəridin hər sözündə və gözlərində duyan Gülxar, nəhayət, razılıq verdi və onlar bir ildən sonra evləndilər. Bu zaman Fərid artıq peşəkar bir həkim, üstəlik, şöbə müdiri idi. Gülxar isə orta məktəbdə sevilən bir müəllimə…
On səkkiz illik müəllimlik fəaliyyətindən sonra Gülxar məktəb direktoru təyin olundu və 20 il bu vəzifədə çalışdı. Əməkdar müəllim fəxri adına layiq görüldü. Gülxar müəllim, Fərid isə həkim kimi ictimaiyyət arasında böyük hörmət-izzət sahibi olmuşdular, dost-tanışları çox idi. Onların gül-çiçəkli bağça ilə əhatə olunmuş ikimərtəbəli evi həmişə qonaq-qaralı olardı, çilçıraqlı otaqlarından həzin musiqi melodiyası eşidilərdi.
Fərid həkim təqaüdə çıxdı. İki il sonra məktəb direktoru Gülxar müəllimə də təltif olundu və təmtəraqla təqaüdə göndərildi.
Xoş, firavan həyat tərzlərinə baxmayaraq tale onlara övlad qismət etməmişdi. Amma ömür coşqun çay təki öz axarında idi. Zaman onları qocaltsa da, ürəklərində həyat eşqi sönməmişdi. Fərid Gülxarı hələ də gənclik ehtirası ilə sevir, onunla nəfəs alırdı.
Onlar bir yerdə talelərindən razı idilər: hələ də evlərində çilçıraq yanır, musiqi sədası eşidilirdi. Dünya sanki onların idi.
Amma bir gün… 97 yaşında Fərid həkimin ürəyi döyünməkdən qaldı. Gülxar xanımın dünyası tar-mar oldu. Otaqlarda çilçırağı stolüstü lampa əvəz etdi, musiqi səsi kəsildi, bağ-bağçalarda çiçəklər saraldı-soldu, ağaclar baxımsız qaldı. Gülxar fələyin ağır zərbəsinə tab gətirə bilmədi: gündən-günə qocaldı, haldan düşdü…
Həkimlər Gülxarı stresdən, ayrılıq və tənhalıq əzabından xilas etmək üçün onun qocalar evinə getməsini məsləhət görür, onu dilə tuturdular. Özünü idarə edə bilməyən, gecə-gündüzü dəyişik salan, qonşusu Yasəmənin cidd-cəhdi sayəsində yemək və dərmanları çətinliklə qəbul edən 90 yaşlı Gülxar müəllimə, nəhayət, qocalar evinə getməyə razılıq verdi… İndi kresloda oturub sürücünün gəlməsini gözləyirdi, amma uzun illər birgə yaşadığı Fərid həkimin nəfəsini duyduğu, hərdən “səsini eşitdiyi” mənzildən ayrılmağa tərəddüd edirdi: fikirlər aləmində çırpına-çırpına onu mürgü aparmışdı, stolun üstündə yanan şamın şöləsi isə onun solğun sifətini oxşayırdı.
…Taksi sürücüsü prospektə çıxanda sifariş verilən ünvanı yazdığı kağıza baxdı, sonra maşını sürüb ikimərtəbəli evin yanında saxladı, siqnal verib gözlədi, sonra yenə siqnal verdi. O, səhərdən işləyib yorulmuşdu, axırıncı sifarişçidən xəbər çıxmadığını güman edib getmək istədi. Amma nə fikirləşdisə, maşından düşdü və yorğun addımlarla pillələri qalxıb qapının düyməsinə toxundu. Zəng səsi eşidildi, amma içəridən hənirti gəlmədi. Sürücü papiros qutusundan siqaret çıxarıb alışdırdı, acgözlüklə sümürdü. Qapının zəngini bir də çaldı. “Bir dəqiqə, gəlirəm”, titrək qadın səsi eşidildi, kimsə içəridən qapıya yaxınlaşdı. Qapı açılar-açılmaz qonşu Yasəmən də özünü yetirdi. Əllərində gül dəstəsi tutmuşdu.
– Oğlum, bağışla, qapını gec açdım, mürgüləmişdim – deyə sağ əlində əsa tutmuş ortaboylu, ağbirçək, nurani qoca qadın kövrək səslə dilləndi – keçin içəri, oğlum… Yasəmən, bala, sən də gəl.
Otaq yarıqaranlıq idi. Pəncərələrə örtük çəkilmişdi, divanın yanındakı stolun üstündə yanan şam otağa zəif işıq salırdı.
Qoca qarı stolun üstündən mənzilin açarını və yazılı vərəqləri götürüb Yasəmənə verdi:
– Qızım, bax bu vəsiyyətnamədə hər şeyi yazmışam. Mülkümü, bütün ev əşyalarımı qızına bağışlayıram, ona halal eləyirəm, xoşbəxt olsun. Sənin qızın mənim balamdır. Sizdən savayı kimsəm yoxdu. Mən çoxdan ölmüşdüm, siz məni yaşatdınız, mənim çox əziyyətimi çəkdiniz…
Yasəmən ağbirçəyi qucaqlayıb üz-gözündən öpdü, göz yaşı yanaqlarını islatdı. Hönkürtüdən özünü güclə saxlayırdı, dinmirdi. Handan-hana özünü ələ alıb dedi:
– Gülxar xanım, sən mənim anam əvəzi, gözümün işığısan. Ölənə qədər sənə həyan olmaq borcumdu, nə etməli, inad edib gedirsən, amma yenə səni tək qoyan deyiləm…
Ağbirçək qoca Yasəmənin üzündən öpdü.
– Qızım, Yasəmən, çox sağ ol, – dedi.
– İndi halım pisləşir, həkimlər qocalar evində həkim nəzarətində olmağımı məsləhət bilir. Bir ildə sizə çox əziyyət vermişəm, halal elə.
Sürücü ayaq üstə dayanmışdı, sifarişçini gözləyirdi.
Ev tam sükunətə qərq olmuşdu. Divardakı saatın kəfkiri də elə bil ayrılığa dözə bilməyib donub-qalmışdı. Qoca Gülxarın halsız, pərişan ovqatı, evin səliqəsizliyi sürücünü darıxdırdı.
– Oğlum, çamadanı maşına apara bilərsənmi? – sözü onu sıxıntıdan xilas etdi. Sürücü evin ortasında qoyulmuş iri çamadanı götürüb küçəyə çıxdı. Maşının yük yerini açıb çamadanı yerləşdirdi. Yasəmən Gülxar xanımın pillələrlə ehmalca düşüb maşına sarı gəlməsinə kömək elədi. Onun çiyninə zərif toxunmuş yun şal örtdü. Sürücü arxa oturacağın qapısını açdı. Gülxar Yasəmənin köməyi ilə maşına qalxıb yerini rahatladı.
– Ehtiyatlı ol, özünü gözlə, sabah gələcəm, – deyə Yasəmən əlindəki gül dəstəsini Gülxara verib onun solğun, qırışmış yanaqlarından öpdü. Gülxar “sağ ol, qızım” deyə öz-özünə pıçıldadı.
Sürücü maşını hərəkətə gətirdi. Saatın əqrəbi yeddini adlamışdı. Günəş qüruba doğru çəkilsə də, şəfəqləri buludları qızartmışdı.
Gülxar evinə sarı baxdı; evin qabağındakı ağaclar qızılı yarpaqlarını tökmüşdü, ağacların ətəyindəki zərif budaqlar xəfif-xəfif titrəşirdi. O, daxili bir həyəcan keçirir, qəhərlənirdi. Jaketin cibindən dəsmalını çıxarıb gilələnmiş göz yaşını sildi, sonra əl çantasını açıb çıxardığı kağızı sürücüyə sarı uzatdı:
– Oğlum, qocalar evinin ünvanı, bax, burada yazılmışdır, – dedi, – amma olar ki, biz ora şəhərin mərkəzindən keçib gedək?
– Axı bu yol uzun olacaq, axşam düşür, – deyə sürücü qayğı ilə dilləndi.
– Oh, heç nə olmaz, mən tələsmirəm. Onsuz da qocalar evinə gedirəm, bir də çətin ki bu yerləri görə bilim, – dedi. Sonra öz-özü ilə danışırmış kimi dilləndi: – Ərim ötən ilin mayında məni tək qoydu. Ayrılıq, təklik amansızdı, dözə bilmədim, xəstələndim, haldan düşdüm. 90 yaşındayam, özüm özümü idarə edə bilmirəm.
Gülxarın halı sürücüyə anasının taleyini xatırlatdı, ürəyi sanki paramparça oldu. Sayğacı sakitcə söndürüb maşını şəhərin mərkəzi küçəsinə doğru sürdü.
Gülxar maşının pəncərəsindən küçəyə diqqətlə baxırdı; avtomaşınlar şütüyür, trotuarda adamlar harasa tələsir, yaraşıqlı, əzəmətli binalar bir-birini əvəz edirdi. Gülxar xanım elə bil qeyri-adi aləmə düşmüşdü. Birdən onun gözü konservatoriya binasına sataşdı, canlandı, üzünə xoş təbəssüm qondu: “Oğlum, burada dayanarsanmı?”.
Sürücü maşını yolun sağ səmtində saxladı:
– Mən ibtidai məktəbdə oxuyanda anam mənim əlimdən tutub zorla musiqi dərslərinə gətirirdi.
Gülxar uşaqlıq çağını, anasını xatırlayırmış kimi pəncərədən sakitcə baxır, dinmirdi. Bir qədərdən sonra sürücüyə dedi:
– Gedək, oğlum, gedək. O günlər bir də qayıtmaz… Bu küçə mənə doğmadır, ömrüm burada keçib. Bax bu yolun üstündə məktəbi də görüm, gedək, səni çox incitdim, deyəsən.
– Narahat olma, ana, – deyə sürücü maşını sürdü, yarım saatdan sonra beşmərtəbəli yaraşıqlı məktəb binasının qabağında saxladı.
– Oğlum, kömək elə, düşüm.
Sürücü Gülxar xanımı ehtiyatla maşından düşürdü. Onun sağ qolundan tutub məhəccərə alınmış məktəbin həyətinə apardı. Gülxar sol əlindəki gül dəstəsini çiçəklərlə əhatə olunmuş qara mərmər postamentin qarşısına qoydu. Sonra başını qaldırıb vüqarlı gənc oğlan büstünə baxdı:
– Can bala, Gülxar xalan qocalıb, daha gələ bilmir, bağışla…
Dəsmalla yaşarmış gözlərini sildi, zəif, titrək səslə sürücüyə dedi:
– Bu qəhrəman oğlan mənim şagirdim idi. Anası rəfiqəm olub. Dərs vaxtı həmişə “Gülxar xala” deyərdi… Qarabağ döyüşlərində həlak oldu balam. Anası tək bir oğlunun itkisinə dözmədi.
Son zəngdən sonra məktəbdən hay-küylə çıxan şagirdlər küçəyə axışdılar. Onların arasında ortayaşlı müəllimələr Milli Qəhrəmanın önündə ağbirçək Gülxar xanımı görüb yaxınlaşdılar.
– Gülxar müəllimə, sənə qurban olum, – deyə onu bağırlarına basdılar, sorğu-suala tutdular. Gülxar sürücüyə sarı dönüb dedi:
– Bu qızlar mənim yetirmələrimdi, istəkli balalarımdı…
Gülxar xanım gülümsəyirdi, sevincdən gözləri parlayırdı. Müəllimələr onu maşının yanına kimi gətirib xoş sözlərlə yola saldılar.
Üfüqdəki buludların qızartısı çəkilən kimi hava qaralmağa başladı. Gülxar xanım dedi:
– Oğlum, yoruldum, getmək vaxtıdı, səni də çox incitdim.
Sürücü maşını qocalar evinə sarı sürdü. Maşın uca şam ağacları və yaşıllıqla əhatə olunmuş geniş həyətə daxil olanda qaranlıq çökmüşdü. Üç xidmətçi qadın Gülxarı gülərüzlə qarşıladı. Görünür, onu çoxdan gözləyirdilər. Ona maşından düşməyə kömək elədilər. Sürücü maşının yük yerindən çamadanı çıxarıb xidmətçilərə verdi.
Gülxar sürücüyə yaxınlaşıb ona həssas qayğı və xeyirxahlığına görə təşəkkür elədi, razılığını bildirdi, əl çantasını aça-aça:
– Mən sənə nə qədər borcluyam, oğlum, – dedi.
– Heç nə borclu deyilsən.
– Oğlum, necə yəni, bütün günü vaxtını aldım, zəhmət çəkdin. Axı sən evə pul aparmalısan.
– Ayrı sərnişinlərim var, narahat olmayın, anacan.
Sürücü onu sakitləşdirmək üçün yaxınlaşıb əllərindən öpdü, doğma anası kimi bir an qucaqladı, qəhərləndi.
Taksi sürücüsünün nəcib hərəkəti Gülxarın qəlbini riqqətə gətirmişdi. O, doğma münasibətə görə kövrək səslə dedi:
– Oğlum, sən qoca bir qarıya xoşbəxtlik bəxş etdin. Təşəkkür edirəm, Allah səni qorusun.
Taksi geniş küçəyə çıxdı. Sürücünü anlaşılmaz hiss bürümüşdü, həyəcanlı idi: “Nə yaxşı ki, bu kimsəsiz, tənha, qoca ağbirçəyə mən rast gəldim, özgəsi olsaydı, onu başa düşərdimi?! Onu incitməzdi ki… köməksiz ağbirçəyin halı necə olardı?”.
Taksi sürücüsü nəcib davranışına görə özünü xoşbəxt hiss edirdi. Ona elə gəlirdi ki, doğma anasına qayğı göstərdi, onun ruhunu övlad məhəbbəti ilə isindirdi.
