İnsan varlığının ən dərin qatlarında daim davam edən bir savaş mövcuddur. Bu onun öz daxili düşməni ilə apardığı mübarizədən başqa bir şey deyil. Daxili düşmən xarici amillərdən çox insanda gizlənən ziddiyyətlər, qorxular, qürur və zəifliklər şəklində ortaya çıxır.
Özünü tanımaq üçün insan ilk növbədə bu daxili düşməni qəbul etməli və onunla dialoqa girməlidir. Lakin çox zaman biz bu prosesdən qaçır, özümüzlə səmimi üz-üzə gəlməkdən qorxuruq. Bu qorxu həm fərdi, həm də kollektiv zəifliyə səbəb olur.
Daxili düşmənlə mübarizə aparmaq yalnız mənəvi güc deyil, həm də intellekt tələb edir. İnsan özünü dərk etmək üçün bu ziddiyyətlərlə üzləşməlidir. Amma bu proses heç də asan deyil.
Çünki insan tez-tez öz zəif tərəflərini gizlətmək üçün maskalar geyinir. Qürur, qorunma instinkti və sosial gözləntilər insanı bu maskaları taxmağa məcbur edir. Lakin bu, daxili düşmənlə səmimi dialoqun qarşısında böyük maneə yaradır.
Fəlsəfi baxımdan insanın ikiqat təbiəti var. Bir tərəfdən o, ağıl və məntiqlə hərəkət edir, digər tərəfdən duyğuların, ehtirasların əsiridir. Bu ikilik insan təcrübəsinin təməlini təşkil edir və onun idarə olunması həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Daxili düşmənlə dialoq yalnız zəifliyi tanımaq deyil, həm də onunla sülh qurmaqdır. Bu sülh insanı tamamlayır. Əks halda, inkar və təhrif insanı parçalayır.
İnsan öz ziddiyyətlərini inkar etdikcə daxili münaqişələr artar. Nəticədə fərd daha da parçalanar, həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə konfliktlər dərinləşir.
Fərdlərin özlərini tam dərk etməməsi kollektiv şüurun zəifləməsinə səbəb olur. Özünüdərk prosesində dürüstlük ən əsas şərtdir. Dürüstlük isə insanın özünü yanıltmaqdan imtina etməsidir.
Bu mərhələdə insan zəif cəhətlərini açıq şəkildə görməyə məcburdur. Lakin bu, çox zaman dözülməz olur. Buna görə də bir çoxları bu dialoqdan qaçır.
İnsan daxili sükutunu tapmadıqca bu müharibə bitməz. Sükut həm qorxu, həm də barışıq məkanıdır. Daxili düşmənlə dialoq sükutda başlaya bilər. Sükutdan qorxmaq yox, onu qucaqlamaq lazımdır.
Müasir dünya insanı çoxsaylı informasiya, təzyiq və gözləntilərlə əhatə edir. Bu, insanın daxili dünyasını mürəkkəbləşdirir. Öz daxili sülhünü tapmayan insan bu mürəkkəblik qarşısında sürətlə yıxılır.
Daxili düşmənlə dialoq insanın ən böyük sınağıdır. Bu sınaqdan keçmək insanı daha dərin və tam varlığa çevirir. Öz daxili düşməni ilə mübarizə insanın özünə verdiyi ən dəyərli hədiyyədir.
Bu mübarizə olmadan insan fərdi və sosial inkişafdan məhrum qalır. Daxili düşməni inkar etmək, öz varlığını inkar etmək deməkdir. O, insan ruhunun əvəzolunmaz bir hissəsidir.
Bu hissəni qəbul etmək və ona hörmətlə yanaşmaq insanın azadlığıdır. Dialoq səmimi və səbr tələb edir. Nəticədə insan özünü tamamlayır və daha azad olur.
Daxili düşmənlə dialoq insanın mənəvi inkişafının mərkəzində dayanır. Onun olmaması insan inkişafını əngəlləyir. Bu dialoq yalnız özünü tanımaqla mümkündür.
Özünü tanımaq hər insanın həyat boyu davam edən prosesidir. Dialoqu gücləndirən insan xarici dünyaya daha açıq və hazır olur. Bu, onun sağlam və məhsuldar yaşamasına imkan verir.
Daxili düşmənlə dialoqu qurmaq insanın özünü kəşf etməsi və inkişafı üçün zəruridir. Bu dialoqu başlatmayan insan həqiqi azadlıq və sükunət tapa bilməz.
Daxili düşmən insanın ən böyük dərsi və müəllimidir. O, insanın gücünü, zəifliyini və həqiqətini ortaya qoyur. Bu reallıqla üzləşmək insanı daha insan edir.
Fəlsəfi baxımdan dialoq insanın öz varlığı ilə dialoqudur. Nəticədə insan həm özünü, həm də dünyanı daha yaxşı anlamağa başlayır.
Daxili düşmənlə dialoqun inkişafı insanın özünü dəyişdirməsi üçün zəmin yaradır. Bu zəmin olmadan insan səthi mövcudluqla kifayətlənir.
Dialoqun əhəmiyyətini dərk edən insan həyatında keyfiyyətli dəyişikliklər görür. Bu dəyişikliklər həm fərdi, həm də sosial səviyyədə təsir göstərir.
Daxili düşmənlə dialoqu inkişaf etdirən insan daha sağlam və dayanıqlı cəmiyyət yaradır. Bu da millətin və insanlığın inkişafına böyük töhfə verir.
Bu dialoq insanın mənəvi iradəsinin göstəricisidir. İradə güclü olduqca insan həyatın çətinlikləri ilə daha asan üzləşir.
İnsan dialoqu dərinləşdirdikcə həyatında daha çox anlam və dəyər tapır. Bu dialoq insanı yalnız daha yaxşı yox, həm də həyatın mürəkkəbliyinə hazır edir.
Nəticədə insanın öz daxili düşməni ilə dialoqu onun ən vacib həyat prosesidir. Bu proses həm özünü, həm də dünyanı dərk etməyin əsas şərtidir.
Dialoqdan qaçmaq özünü inkar etmək deməkdir. Bu isə varlığın məhvinə aparan yoldur.
Dialoqu başlatmaq isə insanın ən böyük qəhrəmanlığıdır. Bu qəhrəmanlıq insanı tam insan edir.
