Azərbaycan qadınının zərifliyini, ismətini və milli kimliyini ifadə edən qədim baş örtüyü – kəlağayı.
Kəlağayı əsrlərdir ki, təkcə bir geyim elementi deyil, eyni zamanda dərin mənəvi, estetik və sosial məna daşıyan mədəni dəyərdir.
Kəlağayının tarixi min illərə dayanır. Onun ilk izlərinə Şərq ölkələrində rast gəlinir, lakin Azərbaycan bu sənəti ən yüksək səviyyəyə çatdıran ölkələrdən biri kimi tanınır. Xüsusilə Şəki, Gəncə, Basqal kimi bölgələrin kəlağayıları özünəməxsusluğu ilə seçilir.
Ənənəvi kəlağayı təbii ipəkdən hazırlanır və “batik” üsulu ilə naxışlanır. Ən çox istifadə edilən rənglər arasında qırmızı, qara, ağ, bənövşəyi və çəhrayı tonlar yer alır. Kəlağayının üzərindəki naxışlar və rənglər qadının yaşı, ailə vəziyyəti və hətta əhvali-ruhiyyəsi haqqında da məlumat verə bilir.
Kəlağayı təkcə bir geyim elementi deyil, həm də əxlaq, tərbiyə, qadına hörmət və ənənəyə bağlılıq rəmzidir. Kəlağayıdan istifadə etmək Azərbaycan qadını üçün həm ictimai, həm dini, həm də ailəvi dəyərlərə hörmətin göstəricisi deməkdir.
Kəlağayılar qadının ismətini və zərifliyini ifadə edir.
Yaşlı qadınlar gənclərə nisbətən fərqli naxışlı və daha tünd rəngli kəlağayılardan istifadə edir. Məsələn, matəm günlərində qara rəngli kəlağayı, toy və şənliklərdə isə əlvan, naxışlı kəlağayılar taxılırdı.
Bəzən kəlağayı sülh və barışma rəmzi kimi də istifadə olunurdu. Məsələn, küsülülər arasında barışıq zamanı qadınlar kəlağayı ataraq barışın təmin edilməsinə vasitəçi olurdular.
Qeyd edək ki, Azərbaycan kəlağayısı 2014-cü ilin noyabr ayında UNESCO-nun Bəşəriyyətin qeyri maddi mədəni irsi üzrə Reprezentativ Siyahısına “Qadın ipək baş örtüyü kəlağayını ənənəvi hazırlanma və daşınma mədəniyyəti və onun simvolikası” adı ilə daxil edilmişdir.
Zaman keçsə də, kəlağayı öz aktuallığını itirməyib. Son illərdə həm Azərbaycanda, həm də xarici ölkələrdə milli geyimlər və kökə dönüş meyilləri ilə bərabər kəlağayıya olan maraq da artıb. Bir çox gənc dizaynerlər bu qədim baş örtüyünü müasir tərzdə təqdim edir və ondan şərf, aksessuar, bəzək əşyaları kimi istifadə edirlər.
Kəlağayı təkcə ipəkdən hazırlanmış bir parça deyil – o, tariximizin, kimliyimizin daşıyıcısıdır. Onun üzərindəki hər bir naxış, hər bir rəng bizə keçmişdən gələn bir mesaj, bir dəyər çatdırır. Bu dəyərləri yaşatmaq, gələcək nəsillərə ötürmək bizlərin borcudur.
