Adolf Hitler tərəfindən 1925–1926-cı illərdə qələmə alınmış “Mənim mübarizəm” (“Mein Kampf”) əsəri XX əsrin ən mübahisəli və təhlükəli kitablarından biri hesab olunur. Bu əsər təkcə müəllifin həyat hekayəsini deyil, həm də onun siyasi və ideoloji dünyagörüşünü əks etdirir.
Kitab, əsasən, iki istiqamətdə qurulub: birinci hissədə Hitlerin gənclik illəri, düşüncə tərzinin formalaşması təsvir olunur. İkinci hissədə isə onun sonradan nasizm adı ilə tanınacaq baxışları sistemli şəkildə təqdim edilir. Bu baxışların mərkəzində sərt millətçilik, irqçilik, xüsusilə yəhudilərə qarşı nifrət dayanır.
Əsər ilk yayımlandığı dövrdə geniş maraq doğurmasa da, Hitler hakimiyyətə gəldikdən sonra Almaniyada kütləvi şəkildə çap olunaraq təbliğat vasitəsinə çevrildi. Kitab dövlət tərəfindən yayılır, hətta bəzi hallarda yeni evlənənlərə hədiyyə edilirdi. Beləliklə, o sadəcə bir kitab olmaqdan çıxaraq ideoloji təsir alətinə çevrilməyə başladı.
İkinci Dünya müharibəsindən sonra bu əsərin yayılması ciddi şəkildə məhdudlaşdırıldı. 1945-ci ildən etibarən Almaniyada onun nəşrinə faktiki olaraq qadağa qoyuldu və müəllif hüquqları Bavariya əyalətinin nəzarətinə verildi. Bu addımın məqsədi nasist ideologiyasının yenidən yayılmasının qarşısını almaq idi.
2016-cı ildə müəllif hüquqlarının müddəti başa çatdıqdan sonra kitab yenidən nəşr olundu, lakin bu dəfə fərqli formada – geniş elmi şərhlərlə müşayiət edilən tənqidi nəşr kimi. Bu nəşrdə məqsəd kitabı təbliğ etmək deyil, onun içindəki yanlış, təhlükəli və insanlıq üçün zərərli ideyaları izah və ifşa etməkdir.
Bu gün “Mein Kampf” bir çox ölkədə hüquqi baxımdan tam qadağan olunmasa da, onun yayılması həssas məsələ kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə Avropada bu əsər, əsasən, akademik və tarixi kontekstdə, tənqidi yanaşma ilə öyrənilir.
Bu kitab yalnız bir şəxsin düşüncələrinin toplusu deyil; o, tarixdə milyonlarla insanın həyatına təsir etmiş və böyük faciələrə yol açmış bir ideologiyanın yazılı ifadəsidir. Məhz buna görə də bu əsərə yanaşma bu gün də ehtiyatlı, şüurlu və tənqidi xarakter daşıyır.
Ləman Vahid
