Müasir dünyada şəhərlərin inkişafı çox vaxt hündür göydələnlər, nəhəng biznes mərkəzləri və müasir memarlıq nümunələri ilə ölçülür. Nyu-York, Dubay və Şanxay kimi şəhərlər göyə ucalan binaları ilə tanınır. Lakin elə şəhərlər də var ki, onların cazibəsi keçmişdən bu günə qədər qoruyub saxladıqları tarixi görünüşdədir. İtaliyanın şimal-şərqində yerləşən Venesiya dünyanın ən qeyri-adi şəhərlərindən biridir. Bəzən Venesiya haqqında “dünyada göydələni olmayan yeganə şəhər” ifadəsi işlədilir. Əslində, dünyada göydələnsiz çoxlu şəhər mövcuddur. Venesiyanı fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun tarixi mərkəzinin hündür müasir binaların üstünlük təşkil etdiyi şəhər mənzərəsindən fərqli olması, memarlıq irsinin və su üzərində formalaşmış şəhər quruluşunun qorunub saxlanılmasıdır.
Venesiyanın tarixi V əsrə gedib çıxır. Həmin dövrdə bölgədə yaşayan insanlar müxtəlif hücumlardan qorunmaq üçün laqunun dayaz sularında yerləşən adalara sığınmağa başladılar. Əvvəlcə adalar müvəqqəti yaşayış məskənləri idi. Zaman keçdikcə burada daimi yaşayış məntəqələri yarandı, əhali artdı və adalar arasında əlaqələr quruldu. “UNESCO”nun məlumatına görə, Venesiya 118 kiçik ada üzərində formalaşıb. Sonrakı əsrlərdə şəhər mühüm dəniz ticarəti mərkəzinə çevrilərək Aralıq dənizi ilə Şərq arasında iqtisadi və mədəni əlaqələrdə əhəmiyyətli rol oynayıb.
Venesiyanın inkişafı onun coğrafi mövqeyi ilə sıx bağlı idi. Quru ərazilərdən fərqli olaraq, küçələr və binalar su kanalları ilə əhatələnmiş adalar üzərində qurulurdu. İnsanlar mürəkkəb təbii şəraitə uyğunlaşaraq körpülər, sahil qurğuları və xüsusi tikinti sistemləri yaratdılar. Əsrlər ərzində Venesiya özünüidarə ənənələri, dəniz ticarəti, diplomatiya və incəsənət sahələrində güclü mövqeyə sahib oldu. Venesiya Respublikası orta əsrlərdə və İntibah dövründə Avropanın mühüm siyasi və iqtisadi mərkəzlərindən biri idi. Şəhərin sarayları, kilsələri və ictimai meydanları zəngin tarixin izlərini bu gün də yaşadır.
Venesiyanın tarixi mərkəzində göydələnlərin üstünlük təşkil etməməsinin əsas səbəbi şəhərin memarlıq irsinin qorunmasıdır. Buradakı tikililər əsrlər ərzində müəyyən memarlıq üslubu və miqyas daxilində formalaşıb. Hündür müasir binaların tarixi mərkəzdə geniş yayılması şəhərin ümumi görünüşünü dəyişdirə, kilsə qüllələrinin və sarayların yaratdığı mənzərəyə təsir göstərə bilər. “UNESCO” Venesiyanın şəhər quruluşunun orta əsrlər və İntibah dövrünün xüsusiyyətlərini böyük ölçüdə qoruduğunu qeyd edir. Şəhərin dəyəri kanallar, körpülər, meydanlar, yaşayış binaları və laqunla qarşılıqlı əlaqə vahid tarixi mühit yaradır.
Venesiyanın ən məşhur məkanları
Müqəddəs Mark meydanı
Venesiyanın əsas tarixi meydanlarından biridir. Müqəddəs Mark katedralı və Dojlar sarayı burada yerləşir. Meydan əsrlər boyu şəhərin siyasi, dini və ictimai həyatının mərkəzlərindən biri olub.
Rialto körpüsü
Böyük Kanal üzərində yerləşən bu məşhur körpü Venesiyanın ticarət tarixi ilə sıx bağlıdır. Ətrafındakı bazarlar və ticarət məkanları şəhərin keçmiş iqtisadi həyatının əhəmiyyətini göstərir.
Böyük kanal
Şəhərin əsas su yollarından biridir. Kanal boyunca yerləşən tarixi saraylar Venesiyanın müxtəlif dövrlərdəki iqtisadi gücünü və memarlıq inkişafını əks etdirir.
Venesiyanın qarşılaşdığı ən ciddi problemlərdən biri su səviyyəsinin yüksəlməsi və daşqınlardır. Dəniz səviyyəsindəki dəyişikliklər, şəhərin torpaq və su ilə bağlı həssas coğrafi şəraiti, həmçinin iqlim dəyişiklikləri onun gələcəyini çətinləşdirir. Tarixi binaların qorunması, laqunun ekoloji tarazlığının saxlanılması və daşqın riskinin azaldılması şəhərin əsas vəzifələrindəndir. “UNESCO” da Venesiya ilə laqunun bir-birindən ayrılmaz olduğunu və bu ərazinin təbii dəyişikliklər qarşısında həssaslığını vurğulayır. Digər mühüm məsələ turizmin şəhər həyatına təsiridir. Venesiyaya gələn turistlərin çoxluğu yerli iqtisadiyyata gəlir gətirsə də, mənzil qiymətləri, sakinlərin gündəlik həyatı və ənənəvi fəaliyyətlərin qorunması baxımından çətinliklər yaradır. “UNESCO” tarixi mərkəzdə yaşayış binalarının turizm məqsədilə istifadəsinin artmasını şəhərin sosial və mədəni bütövlüyü üçün risklərdən biri kimi göstərir.
