İnsanı anlamaq bəzən onun dediklərini eşitməkdən daha çətindir. Çünki hər kəs danışdığı qədər yaşamır, yaşadığı qədər də danışmır. Bir insanın susduğu yerdə bəzən yüzlərlə cümlə gizlənir. O cümlələri eşitmədən hökm vermək isə görünməyən bir kitabı oxumadan onun sonunu yazmağa bənzəyir.
Həyatın qəribə tərəfi budur ki, insanlar öz ağrılarını ən ağır yük hesab edir, başqasının yükünü isə çox vaxt hiss etmirlər. Çünki hər kəs öz çiynindəki ağırlığı daşıyır. Başqasının çiyninə baxanda isə yalnız dik duruşu görür. Heç kəs o duruşun arxasında neçə yuxusuz gecənin, neçə susdurulmuş göz yaşının, neçə yarımçıq arzunun dayandığını bilmir.
Elə insanlar var ki, kömək etməyi sevirlər. Hətta öz rahatlıqlarından keçərək başqalarının yükünü yüngülləşdirirlər. Amma zaman keçdikcə bu yaxşılıq minnətdarlıq doğurmur, adiləşir. Bir dəfə edilən kömək təşəkkür qazandırırsa, dəfələrlə edilən kömək bəzən gözləntiyə çevrilir. Sonra elə bir gün gəlir ki, insan bacarmır. Sadəcə bacarmır. Nə imkanı çatır, nə vaxtı, nə də gücü. Elə həmin anda dünənə qədər qiymətləndirilən yaxşılıqlar unudulur, yalnız bu gün deyilən “olmur” sözü xatırlanır.
Halbuki heç kimin həyatı başqasının ehtiyacları üzərində qurulmayıb. Hər insanın öz məsuliyyətləri, ailəsi, qayğıları, görünməyən mübarizəsi var. Kənardan sakit görünən bir insanın daxilində fırtına qopa bilər. Gülümsəyən bir sima yorğunluğunu gizlədə bilər. Hər “yaxşıyam” cavabı həqiqəti ifadə etmir. Bəzən bu söz sadəcə uzun izahat verməmək üçün seçilən ən qısa yoldur.
Empatiya yalnız başqasının yerinə özünü qoymaq deyil. Empatiya həm də bilmədiyin həqiqətlərin mövcud ola biləcəyini qəbul etməkdir. Qarşındakı insanın davranışını yalnız öz baxış bucağınla deyil, onun keçdiyi yolları düşünərək qiymətləndirməkdir. Çünki insanın görünən tərəfi həyatının ən kiçik hissəsidir.
Bəzən insanlar elə davranırlar ki, sanki kiminsə kömək etməsi onun vəzifəsidir. Kömək gecikəndə inciyirlər, mümkün olmayanda qırılırlar, “yox” cavabını isə şəxsi münasibət kimi qəbul edirlər. Amma düşünmürlər ki, heç kimin ömrü başqasının bütün gözləntilərini qarşılamaq üçün yaradılmayıb. İnsan hər kəsə çata bilməz. Hər qapını döyə bilməz. Hər yükü qaldıra bilməz.
Ən ağrılı məqamlardan biri də budur ki, insan bəzən başqasını çətin vəziyyətdə qoymamaq üçün özünü çətinliyə salır. Öz ehtiyaclarını təxirə salır, vaxtını, rahatlığını, bəzən sağlamlığını belə qurban verir. Lakin bir gün bunu edə bilməyəndə, bütün əvvəlki fədakarlıqlar bir anın içində dəyərini itirir. Elə bil heç vaxt fədakarlıq etməyib.
İnsanların hər birinin görünməyən bir dünyası var. O dünyada qorxular yaşayır, yorğunluqlar yığılır, məsuliyyətlər ağırlaşır, ümidlər sınır və yenidən yaranır. Biz isə çox vaxt yalnız bir cavaba, bir davranışa və ya bir qərara baxaraq bütöv bir insanı qiymətləndiririk.
Bəlkə də dünyanın ən böyük ehtiyacı daha çox kömək edən insanlar deyil, daha çox anlayış göstərən insanlardır. Çünki anlayış olan yerdə inciklik azalır, ittiham susur, münasibətlər möhkəmlənir. İnsan isə yalnız başa düşüldüyünü hiss etdiyi yerdə özünü həqiqətən rahat hiss edir.
