Zümrüd yaşılı gözoxşayan, parlaq və zəngin rəngi ilə tarix boyu insanları heyran edən rənglərdən biri olub. Lakin bu rəngin tarixində olduqca təhlükəli bir sirr gizlənir. XIX əsrdə geniş istifadə olunan bəzi zümrüd – yaşıl piqmentlərin tərkibində “arsen” adlı yüksək zəhərli element var idi. Buna görə də həmin rəng sonradan “ölüm yaşılı” və ya “ölüm kölgəsi” kimi ifadələrlə əlaqələndirilməyə başladı.
Bu rəngin ən məşhur nümunələrindən biri “Şeelen” yaşılı, daha sonra isə daha parlaq “Paris” yaşılı idi. Piqmentlər mis və arsen birləşmələrindən hazırlanırdı. Xüsusilə XIX əsrdə yaşıl rəngə olan dəb gücləndikcə arsenli piqmentlər divar kağızlarında, paltarlarda, oyuncaqlarda, kitab üzlüklərində, mebellərdə və müxtəlif məişət əşyalarında istifadə edilirdi.
Ən təhlükəli tətbiqlərdən biri divar kağızları idi. Arsenli yaşıl piqment divarın səthində olduğu müddətdə hər zaman insanı zəhərləmirdi. Lakin rütubətli mühitdə və müəyyən mikroorqanizmlərin təsiri ilə arsen tərkibli maddələrdən zəhərli qazların əmələ gələ bilməsi ehtimalı vardı. Bu səbəbdən həmin dövrdə belə otaqlarda yaşayan və ya işləyən insanların sağlamlığı üçün ciddi risk yarana bilərdi. Zümrüd yaşılı yalnız evlərin divarlarında deyil, geyim və moda dünyasında da məşhur idi. Yaşıl rəngli parçalara və süni çiçəklərə arsenli piqmentlər tətbiq edilirdi. Bu əşyalarla uzun müddət təmasda olmaq, xüsusilə istehsal prosesində çalışan insanlar üçün təhlükə yarada bilərdi.
Arsen orqanizmə daxil olduqda müxtəlif zəhərlənmə əlamətlərinə və uzunmüddətli sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Maraqlıdır ki, həmin dövrdə bu təhlükə tam məlum deyildi və rəngin gözəlliyi onun yaratdığı risklərdən daha çox diqqət çəkirdi. Napoleon Bonapartın ölümündən sonra onun yaşadığı otaqdakı yaşıl divar kağızının da arsenli piqment ehtiva etdiyi barədə məşhur nəzəriyyə yarandı. Lakin Napoleonun ölümünün məhz bu divar kağızındakı zəhərlənmədən qaynaqlandığını elmi baxımdan dəqiq demək mümkün deyil. Onun ölümünün səbəbi ilə bağlı tibbi və tarixi mübahisələr hələ də mövcuddur.
Arsenli yaşıl piqmentlərin hekayəsi rəng tarixinin ən maraqlı nümunələrindən biridir. İnsanların gözəl və dəbdə olan bir rəngə olan sevgisi onları bilmədən təhlükəli maddələrlə təmasda saxlayırdı. Bir vaxtlar dəbdə olan bu parlaq yaşıl rəngin arxasında isə XIX əsrin ən qorxulu kimyəvi sirlərindən biri dayanırdı. Məhz buna görə də “zümrüd yaşılı”nın hekayəsi bizə xatırladır ki, görünüşü ilə valeh edən hər şey həmişə təhlükəsiz olmur.
Hazırladı: Məcidli Mədinə
