1958-ci ildə Çin tarixində baş verən və sonradan “göydən quş ölülərinin yağması” kimi təsvir olunan hadisəyə nə səbəb olmuşdur?
Bu hadisə Mao Zedong tərəfindən başladılan və ölkənin iqtisadi inkişafını sürətləndirməyi hədəfləyən “Böyük sıçrayış” siyasətinin bir hissəsi idi.
Həmin dövrdə dövlət tərəfindən “Dörd ziyanverici” adlı genişmiqyaslı kampaniya başladıldı. Bu kampaniyanın məqsədi kənd təsərrüfatına zərər verdiyi düşünülən canlıların məhv edilməsi idi. Siyahıya siçovullar, milçəklər, ağcaqanadlar və sərçələr daxil edilmişdi. Xüsusilə sərçələr əsas hədəfə çevrilmişdi, çünki onların taxıl yeyərək məhsuldarlığı azaltdığına inanılırdı. Bu qərar elmi baxımdan tam araşdırılmadan qəbul edilmişdi və sonradan ciddi nəticələrə səbəb oldu.
Kampaniya bütün ölkə üzrə kütləvi səfərbərlik şəklində həyata keçirildi. Milyonlarla insan – kəndlilər, fəhlələr, şagirdlər və dövlət işçiləri sərçələrin məhv edilməsinə cəlb olundu. İnsanlar müxtəlif üsullardan istifadə edirdilər: yuvalar dağıdılır, yumurtalar məhv edilir, quşlar daşlanır və ən diqqətçəkən üsullardan biri kimi, insanlar qazan, tava və digər metal əşyalarla səs salaraq sərçələrin yerə qonmasına mane olurdular. Nəticədə sərçələr uzun müddət havada qalmağa məcbur olur, yorulub taqətdən düşür və yerə yıxılaraq ölürdülər.
Məhz bu səbəbdən bəzi şahidlərin təsvirlərində “göydən quş ölülərinin yağması” ifadəsi yaranmışdır. Bu, sözün həqiqi mənasında yağış kimi olmasa da, eyni vaxtda çoxlu sayda sərçənin havadan düşməsi ilə bağlı real mənzərəni ifadə edirdi. Bu kampaniyanın nəticələri isə gözləniləndən tam fərqli oldu. Sərçələr yalnız taxılla qidalanmırdı; onlar eyni zamanda kənd təsərrüfatı üçün zərərli olan həşəratları, xüsusilə çəyirtkələri yeyərək ekosistemdə mühüm rol oynayırdılar. Onların kütləvi şəkildə məhv edilməsi təbii tarazlığı pozdu və nəticədə həşəratların sayı kəskin şəkildə artdı. Bu isə əkin sahələrinə daha böyük ziyan vurdu.
Nəticədə, məhsuldarlıq azaldı və Çində misli görünməmiş aclıq başladı. Bu aclıq nəticəsində on milyonlarla insan həyatını itirdi. Beləliklə, ilkin məqsədi məhsulu qorumaq olan kampaniya əksinə, daha ağır nəticələrə gətirib çıxardı.
Bir müddət sonra Çin rəhbərliyi bu siyasətin səhv olduğunu anladı və 1960-cı illərin əvvəllərində sərçələrin məhv edilməsi dayandırıldı. Hətta bəzi hallarda sərçələrin yenidən bərpası üçün tədbirlər də görüldü.
Nəticə etibarilə, 1958-ci ildə baş verən bu hadisə tarixdə insanın təbiətə müdaxiləsinin necə gözlənilməz və təhlükəli nəticələrə səbəb ola biləcəyinin ən məşhur nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir. “Göydən quş ölülərinin yağması” ifadəsi isə bu reallığın simvolik və yadda qalan təsviri kimi formalaşmışdır.
Ləman Vahid
