Müasir dövrün sürətli axınında, maddi-texniki nailiyyətlərin hökm sürdüyü bir zamanda bizə ən çox lazım olan şey fəlsəfi düşüncənin nurudur. Fəlsəfə qədim yunan bilicilərindən bəri insan ruhunun ən uca zirvəsi olmuş, onu sadəcə yaşamaqdan ötrü deyil, dərk etmək və mənalandırmaq üçün silahlandırmışdır. Buna görə də həyatın dərin qatlarında axtarış edən, varlığın sirlərini çözməyə çalışan hər bir fərdin həyatında fəlsəfə xüsusi önəm daşıyır.
“Füyuzat” ruhu ilə yoğrulmuş bu köşədə də millətin tərəqqisinin, fərdin kamilliyinin əsas açarı olan fəlsəfi təfəkkürün üstünlükləri təhlil edilmişdir:
Öncəliklə, fəlsəfi düşünmə insanı sadə müşahidəçidən fəal yaradıcıya çevirir.
Adi insan həyatı zamanın axarı ilə sürətləndiyindən hadisələri səthi qəbul edir. Amma fəlsəfi düşüncəsi olan şəxslər belə zamanlarda belə “nə üçün?” sualını verməkdən çəkinmir. Bu sual Sokratın dialoqlarından bəri həqiqətin qapısını açan sehrli açardır. Məsələn, qədim Şərq müdrikləri Konfutsi, Lao Tszı, Qərb filosofları Platon, Aristotel dünyanı sadəcə görməmiş, onu anlamağa çalışdığından cəmiyyətlər təkamülə doğru addım atmışdır. Bizim millətimiz də türklük, islamlıq və müasirlik prinsipləri ilə yoğrulmuş fəlsəfi ənənəyə malikdir. Əli bəy Hüseynzadənin “türkləşmək, islamlaşmaq, müasirləşmək” düsturu məhz fəlsəfi təfəkkürün məhsuludur.
Fəlsəfi təfəkkür azadlıq və müstəqilliyin təməlidir. Maddi asılılıqlar insanı zəncirləyir, amma ruhun azadlığı yalnız dərin düşüncə ilə əldə olunur. Dekartın “Düşünürəm, deməli, varam” kəlamı bunu ən gözəl şəkildə ifadə edir. Fəlsəfə insana özünüdərk verir, onu xurafatlardan, kor-koranə inanclardan qurtarır. Müasir dünyada informasiya selində boğulan insan fəlsəfi mühakimə olmadan həqiqəti yalandan ayırd edə bilməz. Məsələn, sosial şəbəkələrin yaratdığı illüziya aləmində yalnız fəlsəfə ilə yoğrulan tənqidi düşüncə insanı gerçək azadlığa çıxarır.
Fəlsəfə bizi “meyli-füyuzat”, yəni tərəqqiyə meyil ruhuna yönəldir.
Fəlsəfi düşünmə əxlaqı və mənəviyyatı möhkəmləndirir. Maddi uğurlar keçicidir, amma ruhun kamilliyi əbədidir. Kantın kateqorik imperativi – “Elə davran ki, sənin davranışın ümumi qanun ola bilsin” və ya Nitsşenin “superinsan” ideyası insanı fərqləndirir. Bizdə də İslam fəlsəfəsinin böyük nümayəndələrindən Fərabi, İbn Sina əxlaqı elm və düşüncə ilə birləşdirmişlər. Bu gün qloballaşma dövründə milli kimliyimizi qorumaq üçün fəlsəfi təfəkkür lazımdır: o, bizi kökümüzdən ayırmadan müasirliyə aparır.
Fəlsəfə elmin və texnikanın inkişafına təkan verir. Bütün böyük kəşflər fəlsəfi suallardan doğulmuşdur. Nyutonun cazibə qanunu, Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi və s. Hamısı “nə üçün?” sualının cavabıdır. Fəlsəfə olmadan elm mexaniki təkrara çevrilər. Müasir dünyada iqtisadiyyatı diversifikasiya etmək üçün innovasiya lazımdır, innovasiya isə fəlsəfi yaradıcılıqdan qaynaqlanır.
Fəlsəfi təfəkkür xoşbəxtliyin açarıdır. Epikürün sadə həyat fəlsəfəsi, stoiklərin daxili sakitliyi – bunlar insanı xarici çətinliklərdən qoruyur. Müasir psixologiya da bunu təsdiqləyir: meditativ düşüncə stressi azaldır, həyata məna verir. Bu gün Qarabağ zəfəri də məhz milli oyanışın, dərin düşüncənin nəticəsidir.
Fəlsəfi təfəkkür millətin gələcəyini qurur.
“Füyuzat” ruhu ilə yaşayaq: tərəqqiyə, maarifə meyil edək! Həyat füyuzatdadır – düşüncədə və axtarışda həqiqətə meyildə!
