– Bu gecənin dünyanın son gecəsi olduğunu bilsəydin, nə edərdin?
– Necə yəni nə edərdim? Ciddi soruşursan?
– Aha, ciddi.
– Bilmirəm. Bu barədə heç düşünməmişəm.
Kişi fincanına qəhvə süzdü. Arxada, qonaq otağındakı xalçanın üstündə iki qızcığaz yaşıl şüşəli lampaların işığında oyuncaq kərpiclərlə oynayırdılar. Axşam havasında təzə dəmlənmiş qəhvənin xəfif, duru ətri vardı.
– Düşünməyə başlayasan, yaxşı olar, – kişi dilləndi.
– Necə yəni? Zarafat edirsən?
Kişi başı ilə “yox” dedi.
– Müharibə olacaq?
Kişi yenə başını buladı.
– Hidrogen, ya da atom bombası?
– Yox.
– Bəlkə, bakterioloji müharibə?
– Heç biri, – kişi qəhvəsini aramla qarışdıra-qarışdıra dedi. – Sadəcə, deyək ki, son səhifəyə çatmışıq və insanlığın kitabı bağlanır.
– Tam başa düşmədim.
– Əslində, heç mən də tam anlamıram; sadəcə bir hissdir. Bu hiss gah məni vahiməyə salır, gah da əksinə, qəribə bir rahatlıq hiss edirəm. – O, baxışlarını qızcığazlara, onların lampa işığında bərq vuran sarı saçlarına çevirdi. – Səndən gizlətməyə çalışdım. Bu, ilk dəfə dörd gecə əvvəl baş verdi.
– Nə?
– Yuxu gördüm. Yuxuda gördüm ki, hər şey sona çatacaq. Daha öncə heç eşitmədiyim qəribə bir səs də bunu təsdiqlədi; o da deyirdi ki, Yer üzündə hər şey dayanacaq. Səhəri gün bu haqda çox düşünmədim, amma ofisə gedib, işin qızğın vaxtı Sten Villisin pəncərədən dalğın-dalğın bayıra baxdığını görəndə… “Xeyir ola, Sten, nə fikrə getmisən?” dedim. O da, “Dünən gecə bir yuxu görmüşəm,” dedi və hələ sözünün ardını gətirməmiş, bildim ki, məsələ nə yerdədir. Mən də ona yuxunu danışa bilərdim, amma o danışdı, mənsə sadəcə dinlədim.
– Eyni yuxu idi?
– Eynisi. Stenə dedim ki, mən də həmin yuxunu görmüşəm. Təəccüblənmədi. Əksinə, sanki üstündən yük götürüldü, rahatladı. Sonra ofisdə gəzişməyə başladıq, elə-belə, səbəbsiz. Yəni planlaşdırmamışdıq, bir-birimizə “Gəl gəzək” deməmişdik. Sadəcə ayaqlarımız bizi apardı… və hara baxırdıqsa, insanların masalarına, əllərinə, ya da pəncərədən bayıra baxdıqlarını görürdük. Bir neçəsi ilə ayaqüstü söhbətləşdim. Sten də həmçinin.
– Və hamısı eyni yuxunu görmüşdü?
– İstisnasız hamısı. Ən kiçik detalına qədər hamısı eyni yuxunu görmüşdülər.
– Yəni inanırsan ki…?
– Hə. Ömrümdə heç nədən bu qədər əmin olmamışdım.
– Bəs nə vaxt baş verəcək?
– Bizdə gecənin bir yarısı, sonra zülmət dünyanı ağuşuna aldıqca digər bölgələr də silinib gedəcək. Hər şeyin bitməsi cəmi iyirmi dörd saat çəkəcək.
Qəhvələrinə toxunmadan bir xeyli lal-dinməz oturdular. Sonra fincanlarını yavaşca qaldırıb, bir-birlərinə baxa-baxa içdilər.
– Biz buna layiqik? – qadın soruşdu.
– Məsələ layiq olub-olmamaqda deyil; sadəcə işlər belə gətirdi. Fikir verdim, sən hay-haray salmadın, heç etiraz da etmədin. Niyə?
– Yəqin ki, bir səbəbi var, – qadın dedi.
– Ofisdəkilərlə eyni səbəb?
Qadın yavaşca başını tərpətdi:
– Sənə deməyə dilim gəlmirdi. Dünən gecə oldu. Bu gün məhəllədəki qadınlar da öz aralarında bu haqda danışırdılar. Hamısı eyni yuxunu görüb. Elə bilmişdim, adicə bir təsadüfdür, – masanın üzərindən qəzeti götürüb vərəqlədi, – Heç qəzetdə bu barədə bir kəlmə də yazılmayıb.
– Onsuz da hamı bilir, ona görə də yazmağa ehtiyac yoxdur.
Kişi stuluna söykənib baxışlarını qadının üzündə gəzdirdi:
– Qorxursan?
– Yox. Elə bilirdim, qorxaram. Amma indi… içimdə zərrəcə qorxu yoxdur.
– Bəs o dillərdən düşməyən “insanın özünüqoruma instinkti” hara getdi?
– Bilmirəm. Adam hər şeyin məntiqəuyğun olduğunu hiss edəndə o qədər də təşvişə düşmür. Bu da məntiqlidir. Yaşayış tərzimizi nəzərə alsaq… başqa nə gözləmək olardı ki?
– Amma o qədər də pis insanlar olmamışıq ki, hə?
– Yox, amma mələk də deyildik. Deyəsən, problem də elə bundadır – dünyanın böyük bir hissəsi olduqca dəhşətli işlərlə məşğul olarkən biz sadəcə özümüz olmuş, öz həyatımızı yaşamışıq. Vəssəlam.
Qızlar qonaq otağında gülüşürdülər.
– Həmişə düşünürdüm ki, belə bir vaxtda insanlar küçələrə tökülüb haray-həşir salacaqlar.
– Görünür, elə deyilmiş. Fəlakət qapını döyübsə, daha haray-həşirin mənası yoxdur.
– Bilirsən, səndən və qızlardan savayı heç nə üçün darıxmayacam. Mən bu dünyada nə şəhərləri sevdim, nə işimi, nə də sizdən özgə hər hansı bir şeyi… Hə… Bir də, bəlkə, havanın dəyişməsi, isti havada bir stəkan buz kimi su içmək və şirin yuxu üçün darıxaram. Axı necə olur ki, biz burada beləcə oturub sakitcə danışırıq?
– Ona görə ki başqa çarəmiz yoxdur. Əlimizdən heç nə gəlmir.
– Düzdür; əgər bir çıxış yolu olsaydı, yəqin ki, əlimizi-qolumuzu salladıb oturmazdıq. Nəsə edərdik. Güman ki, dünya yaranandan bəri birinci dəfədir ki, hər kəs gecəni necə keçirəcəyini dəqiq bilir.
– Maraqlıdır, görəsən, digər insanlar növbəti bir neçə saat ərzində nəylə məşğul olacaqlar?
– Bəziləri kinoya gedəcək, bəziləri radioya qulaq asacaq, kimi televizora baxacaq, kart oynayacaqlar, uşaqları yatıracaqlar, sonra da özləri yatacaqlar… həmişəki kimi.
– Bax, elə bununla fəxr etmək olar – həmişəki kimi…
Bir müddət səssizcə oturdular, sonra kişi özünə yenə qəhvə süzdü.
– Səncə, niyə məhz bu gecə?
– Bəlkə də, belə lazımdır.
– Niyə keçən əsrdə, beş əsr əvvəl, yaxud on əsr öncə yox, məhz bu gecə?
– Bəlkə, ona görə ki tarix boyu heç vaxt 1969-cu ilin 19 oktyabrı olmamışdı, indi isə həmin gündür və vəssalam; çünki bu tarix digərlərindən daha çox məna kəsb edir; çünki bu il dünyada hər şey necədirsə, elədir və elə buna görə də bu, sondur.
– İndi okeanın o tayından bu tayına, cədvəl üzrə uçan bombardmançı təyyarələr var… heç vaxt torpağa enməyəcəklər.
– Səbəblərdən biri də elə onlardır…
– Belə-belə işlər… – kişi ayağa qalxdı. – Bəlkə, qabları yuyaq?
Qabları yudular və xüsusi bir diqqət və səliqəylə rəfə düzdülər. Saat doqquzun yarısında qızları öpüb yatırdılar, çarpayılarının yanındakı balaca lampaları yandırdılar və qapını bir az aralı qoydular.
– Görəsən, – uşaqların otağından çıxan kişi geri boylandı. Əlində qəlyanı, bir müddət qapının ağzında donub qaldı.
– Nə oldu?
– Görəsən, qapı kip bağlanacaq, yoxsa bir az aralı qalacaq ki, içəri işıq düşsün?
– Maraqlıdır, uşaqların xəbəri varmı?
– Yox-yox, əlbəttə, yox.
Oturub qəzet oxudular, söhbət etdilər, radioda mahnıya qulaq asdılar. Sonra buxarının qarşısında yan-yana əyləşib közərməkdə olan kömürləri seyr etdilər; saat on birin yarısı… on bir… on ikinin yarısı… Dünyadakı digər bütün insanları düşündülər; hərəsi bu axşamı özünəməxsus tərzdə keçirirdi.
– Hə, belə, – kişi nəhayət dilləndi.
– Hər halda, biz bir-birimizin bəxtinə yazılmış ən gözəl pay idik.
– Ağlamaq istəyirsən? – kişi soruşdu.
– Yox, istəmirəm.
Evi başdan-başa gəzib işıqları bir-bir keçirdilər, yataq otağına getdilər.
– Mələfələr necə də təmiz və xoşdur…
– Elə yorğunam ki.
– Hamımız yorğunuq.
Yatağa girib uzandılar, başlarını rahatca yastığa qoydular.
– Bircə dəqiqə, – qadın pıçıldadı.
Kişi onun yataqdan çıxıb mətbəxə getdiyini eşitdi. Çox keçməmiş geri qayıtdı.
– Suyu açıq qoymuşdum, – dedi qadın.
Bu hərəkətdə elə bir sadəlövh məzəlilik, elə incə bir ironiya var idi ki, kişi özünü saxlaya bilməyib güldü. Qadın da ona qoşuldu; nə etdiyini və bunun niyə gülməli olduğunu yaxşı anlayırdı. Nəhayət, gülüşləri kəsildi.
– Gecən xeyrə, – qısa bir sükutdan sonra kişi dedi.
– Xeyrə qarşı, – qadın cavab verdi.
Tərcümə: Həmid Həmidzadə
